Björn Þorláksson
„Af hverju láta Íslendingar það gerast að börn deyi úr hungri?“
Þannig spurði fimm ára gamalt barn á Akureyri í vikunni.
Rétt og siðleg spurning. Auður heimsins er miklu meiri en svo að nokkurt fólk ætti að þurfa að deyja úr hungri. Það er misskipting auðsins sem er vandamálið.
Á sama tíma og börn deyja víða úr hungri rífast Íslendingar um aðild að ESB eða ekki. Það besta við alþjóðahyggjuna er að sumpart lítur hún svo á sem við, mannanna börn, séum samábyrg hvert gagnvart öðru. Það var hugsunin á bak við Evrópusambandið og fyrirrennara þess. Sambandið vildi tryggja frið í Evrópu en ekki síður efnahagslegan stöðugleika og jöfnuð. Það sem sumir þingmenn kalla hnussandi kratisma innan sambandsins og láta líta út eins og skammaryrði eru margþættar tilfærslur á fjármunum sem leitast við að jafna lífskjör borgara þannig að allir hafi í sig og á. Kerfið er ekki gallalaust, ekkert kerfi er gallalaust, en hugsuninni á bak við samábyrgðina verður ekki tortímt með því að tala um hít báknsins, mikinn fjölda embættismanna eða upphrópunum um að heimsýn Íslands standi og falli með því að örfáir útgerðarmenn sem eiga hálft Ísland haldi áfram að maka krók sinn án íhlutana.
Það eru ekki heldur gild rök að með því að fórna broti af fullveldi sínu muni Ísland fara lóðbeint til helvítis. Önnur lönd í kringum okkur hafa ekki fórnað fullveldi sínu með aukinni þátttöku í alþjóðastjórnmálum heldur hafa þau kosið að sýna þá ábyrgð að fela örlög sínu að nokkru í hendur yfirþjóðlegra stofnana sem ekki hafa þjóðernishyggju efst á dagskrá.
Ein ástæða þess að Íslendingum er samstarf við Evrópu framandi er saga tvíhliða samninga við Bandaríkin allt frá seinna stríði. Þetta samstarf var að mörgu leyti ábatasamt fyrir okkur sem hagsmunahóp en hefur sumpart firrt okkur tengingum við Evrópu. Kalda stríðið spilaði um tíma mikla rullu og Guði sé lof að við skyldum ekki gangast undir hrylling kommúnískrar stefnu. En nú er Bandaríkjaher löngu farinn og hagsmunir af því að mæna vestur að mestu fyrir bí. Nú er lag að endurmeta hlutverk okkar, stöðu, ábyrgð og sjálfsmynd.
Hvaðan kemur sú hugsun að Ísland skuli aðeins hugsa um sjálft sig eða vera ella undir verndarhendi risans í vestri? Það sem veldur fimm ára gömlu barni áhyggjum og raskar jafnvel nætursvefni þess ætti að vera hugðarefni okkar hinna fullorðnu líka. Ísland er ríkt land efnalega en hugmyndir okkar eru sumar hverjar fátæklegar. Allt tal um að leggja niður þróunaraðstoð lýsir ekki veraldegri fátækt okkar heldur andlegri fátækt.
Rétta viðbragðið til að komast út úr þessari eiginhagsmunahyggju er ekki endilega að ganga í ESB. Fleiri leiðir kunna að vera í boði. En áður en ESB-samningur verður lagður fram – og hægt er að taka upplýsta ákvörðun á bæði hagsmunalegum og siðferðislegum nótum – ræður hér heimskan ríkjum.
Björn Þorláksson
