Sóley Björk Stefánsdóttir
Í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga 2010 á Akureyri voru nokkur umræðuefni meira áberandi en önnur. Það var miðbæjarskipulagið og þá sérstaklega síkið, það voru atvinnumálin og það var gagnsæi og opin stjórnsýsla. Síkinu var sópað af borðinu að kröfu margra bæjarbúa og miðbæjarskipulag endurunnið, stofnaður var atvinnumálahópur sem hefur notað sl. fjögur ár í að ráða tvo atvinnumálafulltrúa og skilar hugsanlega af sér atvinnumálastefnu í vor. Umræða um gagnsæi og opna stjórnsýslu reyndist vera orðin tóm.
Nú líður aftur að kosningum og aftur má sjá umræðuefnin mótast og nú virðist beint lýðræði eiga að vera ofarlega á blaði. En hvað eigum við að gera með beint lýðræði? Eigum við að kjósa um næsta síki? Næstu Dalsbraut? Á einfaldur meirihluti bæjarbúa að ákveða samgöngumál eins hverfis?
Munurinn á beinu lýðræði og fulltrúalýðræði er í sjálfu sér ekki svo mikill. Með því að setja einstaka mál í íbúakosningu þar sem einfaldur meirihluti ræður eru kjörnir fulltrúar í raun og veru aðeins að varpa ábyrgðinni yfir á íbúa. Í raunverulegu lýðræði finna hagsmunaaðilar bestu lausnirnar í sameiningu. Þá leggja stjórnvöld sig fram um að draga fram vilja þeirra sem ekki eru vanir að hafa sig frammi í umræðunni en hafa mikla raunverulega hagsmuni í því máli sem um er rætt.
Betra lýðræði er ekki valmöguleiki sem hægt er að skella á borðið í kosningabaráttunni og framkvæma svo með nokkrum íbúakosningum. Betra lýðræði er vegferð sem við verðum að fara að leggja af stað í. Því fyrr sem við tökum fyrstu skrefin, því fyrr komumst við á áfangastað.
Fyrsta skrefið er gagnsæið. Hvers vegna ættum við ekki að hafa aðgang að þeim gögnum sem nauðsynleg eru til að ræða saman af skilningi og þekkingu? Hvers vegna ættum við ekki að geta fylgst með umræðu kjörinna fulltrúa um málefni okkar? Hvers vegna ættum við ekki að geta rætt málin á sömu forsendum og þau sem í dag taka ákvarðanirnar?
Ég hef sjálf nokkuð haldgóða reynslu af stjórnun. Ég hef í störfum mínum gert ýmsar tilraunir með gagnsæi. Í einu félagi lagði ég til lagabreytingar sem gefa öllum sem áhuga hafa tækifæri til að sitja í stjórn. Þar felldum við niður ákvæði um afmarkaðan fjölda stjórnarmanna og settum í staðinn ákvæði um að allir sem samþykktir séu á aðalfundi skipi stjórn viðkomandi félags. Í öðru félagi eru allar ákvarðanir teknar á opnum stjórnarfundum. Báðar þessar breytingar hafa fallið vel kramið og þær síðarnefndu orðið til þess að stjórnarfundir félagsins eru þétt setnir almennum félögum sem taka virkan þátt í þeim umræðum sem eru undanfari ákvarðana.
Betra lýðræði kemur ekki af sjálfu sér heldur þegar kjörnir fulltrúar hafa kjark til að losa gripið á stjórnartaumunum, veita almenningi aðgang að gögnum og umræðu og hvetja til raunverulegrar þátttöku.
Sóley Björk Stefánsdóttir
Höfundur býður sig fram í fyrsta sæti á lista VG til sveitastjórnarkosninga.
