Hildur Eir Bolladóttir. Mynd: Guðrún Hrönn
Spurningin er þessi: Hvernig getum við aukið lífsgæði bæjarbúa? Ég tek það strax fram að í þessari tölu ætla ég ekki að tala um tölur, af því að ég kann það ekki og ég nenni því ekki. Versta sem ég lendi í er að rökræða pólitík við unga og ákafa karlmenn sem svara öllum skoðunum mínum með prósentureikningi, þá get ég farið að grenja. Ég ætla hins vegar að gera það sem ég get best sem er að tala um huglæg gildi, þau eru nefnilega grundvöllurinn fyrir prósentureikningi. Ég ætla að tala um sjálfsmynd samfélagsins. Við upphaf fermingarfræðslunnar á haustin tala ég um sjálfsmyndina og mikilvægi hennar við krakkana, ég tala um það að sterk sjálfsmynd sé það besta sem maður geti eignast í lífinu vegna þess að brotin sjálfsmynd getur rænt mann öllu því góða sem lífið hefur upp á að bjóða, heilsu, tengslum og þar með hamingjunni sjálfri, heilbrigð sjálfsmynd er lykillinn að lífshamingjunni. Í kraftaverkasögum Nýja testamentisins segir frá því þegar Jesús reisti við lamaða, læknaði sjúka og gaf blindum sýn, nokkuð sem Vantrú og Siðmennt þykir alveg óskaplega varhugaverður boðskapur í upplýstum heimi. En staðreyndin er sú að í raun og veru er Jesús að reisa við sjálfsmynd fólks í þessum sögum, hann er ekki að kukla heldur að hjálpa fólki að rétta úr baki og treysta á eigin dómgreind og getu. Sögurnar snúast s.s ekki um hið bókstaflega heldur hið eiginlega.
Ég flutti frá Akureyri suður til Reykjavíkur haustið 2000 til að hefja nám við guðfræðideild Háskóla Íslands, tíu árum síðar, tveimur börnum og starfsreynslunni ríkari flutti ég hingað aftur og tók við prestsstarfi í Akureyrarkirkju. Breytingarnar hér á þessum áratug voru hreint ótrúlegar. Ef ég ætti að telja upp allt sem hefði áþreifanlega breyst þá hefði það kannski ekki verið svo margt, en það sem hafði breyst hafði einhvern veginn gjörbreytt andrúmslofti, ásýnd og sjálfsmynd bæjarins. Ekki það að Akureyri hafi ekki verið góður bær með elskulegu mannlífi hér á árum áður, þegar sönglíf blómstraði með öllu því öfluga kórastarfi sem hér var rekið og metnaðarfullu leikhúsi, íþróttastarfi ofl. Það var hins vegar þannig þegar ég stundaði hér nám í menntaskóla um miðbik tíunda áratugarins að þá voru það bara nokkrir menntskælingar, Jón Laxdal listamaður og Guðbrandur Siglaugsson ljóðskáld sem sóttu kaffihús í bænum, nánar tiltekið Kaffi Karólínu sem þá var og hét og var staðsett í Kaupangsstræti. Kannski voru líka nokkrir á teríunni en aðrir fóru bara í bakarí og helltu upp á kaffi heima. Miðbærinn var dags daglega næstum mannlaus en um helgar rættist heldur úr ástandinu þegar menn tóku stefnununa á Sjalllann eða Hótel KEA eftir því hvoru megin breytingaskeiðs þeir stóðu. En svona miðbæjar kaffihúsalíf var ekki til. Fljótlega opnaði þó Bláa kannan fyrsta reyklausa kaffihúsið á landinu og þá hættu þeir sér sem ekki vildu versla lungnaþembu á Kaffi Karólínu að kíkja út jafnvel á virkum kvöldum og detta í einn Sviss Mokka eða Melroses te. Úr þessum tíðaranda flutti ég suður en kom hingað reglulega í heimsóknir og þá var Penninn búinn að opna bókakaffi með Te og kaffi innanborðs og Friðrik V með gríðarlega vandaðan veitingastað í gömlu Mjólkursamsölunni sem að vísu hætti og fór suður en þá opnaði hins vegar sushistaðurinn Rub 23 í sama húsi sem er nú að mínu mati einn besti sushi og fiskistaður á landinu. Svo kom Menningarhúsið Hof og þá var ég einmitt flutt aftur norður og að öllu þessu samanlögðu ásamt stækkandi háskólasamfélagi hefur Akureyri breyst í litla borg, með sérstöðu smæðarinnar og því góða sem henni getur fylgt sé rétt haldið á spöðum og andrúmslofti uppbyggingar, eftirvæntingar og sköpunargleði. Nú veltir einhver því eflaust fyrir sér hvað þessar upptalningar og endurminningar eigi að fyrirstilla en tilgangurinn er að varpa ljósi á það hvað sjálfsmynd bæjarfélags hefur mikið að segja um lífgæði þeirra sem þar búa. Auðvitað glíma einstaklingar við sinn persónulega vanda hér eins og annars staðar það veit ég vel. Menningarhúsið Hof bjargar ekki brotnum hjónaböndum og Rub 23 læknar ekki sjúka, þó svo að það geti verið mikil forvörn að borða ferskan fisk. Enda erum við svo sem ekki að tala um það hér, við erum að tala um lífsgæði bæjarbúa í heild. Ég gæti auðvitað staðið hérna og talað um þann vanda sem blasir við öllu fullveðja fólki, þ.e. fjárskortur á sjúkrastofnunum með tilheyrandi fáliðun og tækjaskorti sem á endanu mun kosta þjóðina mannslíf, það er bara þannig, ég gæti talað um skuldavanda heimilanna, atvinnumál, umhverfisvernd og auðlindastefnu á sjó og á landi því allt varðar þetta grundvallar lífsgæði landans en ég ætla mér frekar að ræða forvarnir, þ.e. hvað við getum gert til þess að draga úr þörf fyrir þjónustu þeirra stofnanna sem koma til skjalanna þegar eitthvað bjátar á, vegna þess að ég held að það sé svo margt hægt að gera til að auka lífsgæði fólks þannig að það haldi góðri líkamlegri og andlegri heilsu. Ég fór einmitt að hugsa þetta þegar ég horfði á viðtal í Kastljósi við bandarískan doktor í sálfræði, dr. Yapko sem kom hingað til lands á dögunum og hélt fyrirlestur fyrir íslenska sálfræðinga um þunglyndi og tengsl þess við breytta samfélagshætti. Hann lagði nefnilega svo ríka áherslu á þetta með mannlegu tengslin og mikilvægi þeirra m.a. til að takast á við andlega sjúkdóma eins og þunglyndi sem alþjóðaheilbrigðisstofnunin hefur lýst yfir sem faraldri.
Dr Yapko talaði m.a. um það að breyttir samfélagshættir þar sem fólk hefði tækifæri til að einangra sig með tölvum og farsímum og öllum þessum tækjum sem smætta veröldina niður í fang þitt eða hendur, hefðu án efa sín áhrif á tíðni þunglyndis og depurðar. Mannleg tengsl og mannleg nánd hafa nefnilega svo ótrúlega mikið að segja fyrir líf okkar og heilsu, það getur hreinlega skilið á milli feigs og ófeigs að hafa gott fólk í kringum sig, samanber þegar fólk tekst á við ástvinamissi og sorg, það er margsegin saga í mínu starfi. Lyf koma aldrei í staðin fyrir fólk, þau hafi sínu hlutverki að gegna en þau duga samt ekki ein og sér, samtal og samvera bæði við fagfólk en ekki síður þá sem elska mann og virða er það sem á endanum breytir einhverju og hjálpar. Maður er manns gaman og svo mikið er víst að nútímatækni getur ekki hrakið þá staðreynd. Þess vegna er svar mitt við því hvernig við getum aukið lífgæði bæjarbúa það að fjölga tækifærum til að vera saman og gera öllum kleift óháð fjárhag og heilsu að taka þátt, lækka allstaðar þröskulda að menningarsamkomum og öðru félagslífi, gera allar stofnanir að einskonar kirkjum í þeim skilningi að þangað séu allir velkomnir. Síðan væri þjóðþrifaverk að greiða niður sálfræðikostnað af því að við þurfum öll sem eitt að ganga til sálfræðings til að halda heilsu í þessum ægilega flókna heimi og því fyrr því betra. Svo væri gráupplagt að fjölga kaffihúsum í bænum af því að kaffihús eru neyðarskýli einmana fólks, það væri til dæmis hægt að koma upp kaffihúsi í safnaðarheimili kirkjunnar, þá gætum við prestarnir kíkt fram milli viðtala og átt óformlegt spjall við sóknarbörnin, óformlegt spjall getur nefnilega gert kraftaverk og kaffibolli er besti tengiliðurinn.
En fyrst af öllu þurfum við að gera öllum börnum og ungmennum kleift að taka þátt í íþrótta og öðru æskulýðsstarfi og gæta ennfremur jafnræðis í slíkri starfssemi innan bæjarins þannig að einnig tegund sé ekki gert hærra undir höfði en annarri af því að það hefur alveg jafn mikið forvarnagildi fyrir börn og unglinga að taka þátt í leiklist, tónlist , myndlist eða dansi eins og spila fótbolta eða handbolta fyrir utan að það hentar ekkert öllum börnum að vera í keppnisíþróttum. Við s.s. verðum að byrja á börnunum því þeirra hamingja er okkar hamingja. Það er nefnilega besti mælikvarðinn á gæði samfélaga hvernig hlúð er að börnum og unglingum. Að lokum þetta: Fólk er það dýrmætasta sem til er og eins og Rúnar heitinn Júll söng forðum daga, þá þarf einfaldlega fólk eins og þig fyrir fólk eins og mig. Allskonar fólk fyrir allskonar fólk.
Hildur Eir Bolladóttir
(Flutt á opnum fundi á Hótel KEA þar sem yfirskriftin var: Hvernig getum við aukið lífsgæði bæjarbúa?)
