Björn Þorláksson
Umhverfisstofnun hefur gefið út stöðuskýrslu um vatnasvæði á Íslandi. Þar segir að Ísland sé auðugt af vatni og almennt talið að ástand vatns sé gott. Ennþá. Miklu máli skipti fyrir viðskipti, ímynd og umhverfisgæði landsins að geta sýnt fram á að svo verði áfram, enda sé rekin ýmis starfsemi hér sem geti valdið álagi á vatn, segir í skýrslu Umhverfisstofnunar.
Mörg dæmi eru um að ósjálfbær iðnaðarframleiðsla, skammtímagróðasjónarmið og gáleysi stjórnvalda hafi valdið óafturkræfum skaða á vatnabúskap og andrúmslofti, þeim nauðsynjum sem flestir flokka sem almannagæði. Ekki þarf aðeins að einblína á hnattræna loftmengun af völdum vaxandi koldíoxíðs og hitabreytinga á jörðunni sem stefnt gætu öllu lífríki í hættu, heldur geta Íslendingar litið sér nær. Jarðboranir í grennd við höfuðborgarsvæðið hafa orðið til þess að loftgæði vegna Hellisheiðarvirkjunar hafa spillt verulega á skömmum tíma. Astmaveikir þurfa að halda sig inni þegar mengun vegna brennisteinsvetnis er hvað mest. Brennisteinsvetni hefur stóraukist í andrúmslofti höfuðborgarbúa vegna þess að hundruð megawatta voru kreist fram úr íslenskri jörðu til að hleypa á stokk orkufrekum stóriðnaði í þágu erlendra auðhringa. Það er reyndar hægt að útrýma brennisteinsvetni í andrúmslofti en það kostar mikla peninga. Peningar til að minnka mengun fyrir almenning liggja ekki alltaf á lausu. Stundum er ekki ráð fyrir þeim gert þegar virkjanir eru á teikniborðinu.
Brýning Umhverfisstofnunar um að vel þurfi að hugsa um íslenska vatnið er góð, því þau eru mörg gul ljósin sem hafa kviknað síðustu misseri. Sama á við um andúmsloftið. Bjarnarflagsvirkjun í Mývatnssveit má sem dæmi ekki reisa fyrr en áhrif á vatnabúskap á Norðurlandi eru skýr og vandi aukins brennisteinsvetnis í andrúmslofti hefur fyrirfram verið leystur.
Hvaða vernd mun duga best fyrir íbúa og samfélag í heild þegar kemur að togstreitu skammtímagróða og langtímasjónarmiða? Umhverfisfræðingar segja sterkt ríkisvald og að almannauðlindir skuli vera í ríkiseigu. Búið er að ganga svo á jarðvarma hér á landi í þágu mengandi iðnaðar að komandi kynslóðir munu e.t.v. ekki njóta þeirra fyrrum sjálfsögðu almannagæða að hita upp eigin híbýli fyrir hóflegt gjald. Lengi getur vont versnað. Dauðinn hefur verið einkavæddur í einkareknum kirkjugarði hjá frændum okkar Norðmönnum. Þar eru svartir pokar settir yfir legsteina í Bergen ef leiguskuld við garðinn er ekki greidd. Slík er ein birtingarmynd samviskulasurar nýfrjálshyggju sem gefur sér að öll lífsins gæði sem og dauðinn skuli hafa verðmiða sem einhver geti grætt á. Nýfrjálshyggja er ósjálfbær og þegar hún fer saman við blanka þjóð sem leitað hefur ítrekað að töfralausnum til skamms tíma samfara mengandi stóriðnaði er boðuð rányrkja á kostnað framtíðar og jöfnuðar.
Það eru sterkar vísbendingar um að það að fara varlega í uppbyggingu mengandi starfsemi geti ekki bara verndað íbúana heldur muni slík stefna einnig skila flestum krónum í ríkiskassann þegar upp er staðið. Nægir að nefna möguleika Íslendinga í ferðaþjónustu sem gerir út á hið ósnortna því til stuðnings.
Björn Þorláksson.
