„Frumsýning Gullna hliðsins sló í gegn í gærkvöld, gestir risu úr sætum og klöppuðu Völu og öllum öðrum lof í lófa’’ sagði ánægður
leikhúsgestur eftir frumsýningu Gullna hliðs Davíðs Stefánssonar hjá LA í gærkvöldi. Jóhanna Vala Höskuldsdóttir var í spjalli við Akureyri vikublað fyrir frumsýningu. Listakonan Jóhanna Vala semur og flytur tónlist í glænýrri leikgerð Leikfélags Akureyrar, ásamt Sigríði Eir en þær skipa hljómsveitina Evu. Vala er á sviðinu mestallan tíma sýningarinnar og það er brjálað að gera. Hún spilar m.a. á selló, syngur, leikur prest og er sögumaður í sýningunni.
„Ég hef verið viðloðandi leikhús alla mína ævi, en þessi uppsetning Gullna hliðsins er frumraun mín sem tónlistarstjóri. Það er algjör veisla að fá að gera allt það sem maður elskar mest í einni sýningu, og það í sínum heimabæ! Ég hef lengi óskað þess að geta komið aftur til Akureyrar að vinna og greip strax tækifærið þegar það bauðst. Ragnheiður Skúladóttir leikhússtjóri er yfirlýstur aðdáandi hljómsveitarinnar Evu og falaðist eftir aðstoð okkar við uppsetningu á Gullna Hliðinu. Við þurftum ekki að hugsa okkur lengi um,” segir Vala þegar stund gefst milli stríða, þremur dögum fyrir frumsýningu.
Með fjölþættan bakgrunn
Vala komst fyrst í kastljós fjölmiðlanna þegar hún 18 ára gömul keppti í Idol keppninni á Stöð 2. Að loknu stúdentsprófi frá MA tóku við ýmis verkefni og ögranir. Vala flakkaði um heiminn, prófaði eitt og annað, flutti til Chile um nokkurra mánaða skeið, sótti um í leikarann í LHÍ en komst ekki inn, skráði sig í guðfræði í HÍ í leit að svörum við lífinu - og entist eina önn, stundaði performance nám í Glasgow en hrökklaðist heim vegna fjárskorts þegar hrunið skall á, var atvinnulaus á Akureyri í hruninu, fann ástina, tók upp pennann og skráði sig í ritlist í Hí. Hún áræddi loks að sækja í annað sinn um í Listaháskóla íslands, á sviðshöfundabraut og útskrifaðist þaðan sem sviðshöfundur síðastliðið haust.
Spurði spurninga í guðfræðinni
Þú kemur kannski ekki fyrir sjónir sem hinn dæmigerði guðfræðinemi – leynist prestur í þér?
“Þið fáið að sjá það á sviðinu,“ segir Vala og hlær. “Annars var það aldrei ætlun mín að verða prestur, mig langaði meira til að fræðast um sögu kirkjunnar og kannski komast yfir ákveðna kergju sem ég bar í brjósti gagnvart henni. Ég held það hafi alveg tekist, en ein önn var nóg fyrir mig.“
Vala segir að heilt yfir hafi það minnst verið rætt sem hún hélt að væri grunninntak guðfræðinnar. Hins vegar dáist hún mjög að mörgum prestum og guðfræðingum og þá ekki síst þeim konum sem starfi innan kirkjunnar og vinni mikilvægt breytingarstarf innan hennar.
Ertu pólitísk manneskja?
Já, ég er mjög pólitísk þótt ég hafi alls ekki gaman að stjórnmálum. Fyrir mér er hið persónulega mikilvægasta pólitíkin, og mikilvægt að við spyrjum okkur sjálf og samfélagið okkar erfiðu spurninganna. Ég á mjög erfitt með hluti sem „eru bara svona af því bara“ eða af því þeir hafa alltaf verið svona. Það á við um lífið jafnt sem listina - við erum allt of hrædd við að endurskoða svörin sem við gefum okkur, af ótta við hið nýja og óþekta. Svör úreldast, spurningar eru klassískar og óvissan er áhugaverðasti parturinn.“
Ást spratt úr ömurleika
Eftir hrun kynntist Vala ömurleika atvinnuleysisins á Akureyri.
„Það var merkileg eldskírn að prófa að vera atvinnulaus og fá að finna fyrir því á eigin skinni hversu háð við Íslendingar erum titlum og starfsheitum. Ég átti engan pening á þessum tíma, bjó hjá mömmu og pabba, var einhleyp og atvinnulaus. Fyrst í stað reyndi ég að komast hjá því að segja fólki frá því hvernig á væri statt hjá mér en svo fór ég að æfa mig í að segja: “ég er atvinnulaus og er ekki að gera neitt“. Smám saman fór ég að hafa lúmskt gaman af því hvernig fólk brást við. Það er bannað á Íslandi að vera ekki að gera neitt.“
Sköpunargáfan lá þó ekki lengi í dvala heldur setti Vala upp samfélagsverkefni með atvinnulausum sem var fyrsta stóra leiklistarverkefnið sem hún tókst á við. Fleiri tíðindi voru handan við hornið, því um svipað leyti kynntist Vala konunni sinni. Þær hafa gengið í hjónaband og það er einmitt fjallað töluvert um hjúskap í Gullna hliðinu og hvaða kostum fólk stendur frammi fyrir í hjónabandi.
Viðbein kvenna þurfa lög
Ræðum þá verkefni morgundagsins. Hvernig semjið þið stöllurnar í Evu tónlist ykkar saman? Er skýr verkaskipting?
„Nei, ég held við notum mög óhefðbundnar aðferðir við að búa til tónlist, við sækjum aðferðafræðina fremur til leikhússins. Það byrjar með því að við hugsum eitthvað og segjum kannski: Bíddu nú við, viðbein kvenna þurfa lög, það er ekkert lag til um viðbein kvenna. Af hverju eru viðbein kvenna svona falleg? Svo reynum við að skapa flæði, Sigga fer á gítarinn og byrjar að gutla. Ég syng og á endanum gerist eitthvað, stundum eitthvað alveg frábært, stundum þarf að vinna lengur að því til að finna galdurinn.”
En þið semjið ekki textana við lögin í Gullna hliðinu sjálfar?
„Nei, við notum sönglögin hans Páls Ísólfssonar, þessi klassísku, Máríá og Blítt er undir björkunum, og svo vildum við gefa Davíð meira pláss í verkinu svo við höfum aðallega verið að vinna með ljóðin hans, bæði ljóð við þekkt lög og svo höfum við samið ný lög við mörg ljóða hans, sem okkur fannst að ættu heima í verkinu. Davíð er svo góður í því að fá mann til að upplifa. Hann þorir að spyrja krefjandi spurninga, hvar er mennskan í lífinu, í hverju felst hún? Hvað með þjáningar manneskjunnar? Hvað er að fyrirgefa? Ber að fyrirgefa þeim sem heldur fram hjá manni og drekkur illa? Það er þetta sem verkið fjallar um. Ljóðin hans Davíðs eru oft hreinar tilfinningar og tónarnir bókstaflega hoppa upp úr kverinu.
Þið haldið ykkur sem sagt að einhverju leyti við gömlu lögin?
„Já, en áskorunin er að nota eitthvað af gömlu og fallegu lögunum en gera þetta líka nýtt, blanda nýju og gömlu saman. Við viljum virða það gamla en flétta nýju við.”
En hvernig gengur þér að skiptast á að spila, syngja og leika í sýningunni?
„Þetta er krefjandi, en það vinnur vel saman, söngur er svo opinn og sannur í eðli sínu að hann hjálpar litlu leikkonunni að segja sannleikann í hvaða gervi sem hún tekur sér, og að spila á selló er mjög valdeflandi,“ svarar Vala og hlær.
Breyskur, blóðheitur og drykkfelldur Davíð
Við ræðum Davíð Stefánsson um stund, þennan ástmögur Akureyrar, bæði líf hans og verk. Allir hafa skoðun á Davíð Stefánssyni.
Ólstu upp við verkin hans?
„Já, ljóðin hans Davíðs hafa alltaf verið mikið sungin á heimili foreldra minna á Strandgötunni. Það var aldrei hlustað á útvarpið í bílferðum milli Akureyrar og Reykjavíkur þegar ég var barn, við bara sungum sjálf og oft lög með textum Davíðs.”
Hver er þín hugmynd um Davíð sem mann?
„Hann var, að ég held, ótrúlega mannlegur. Breyskur og blóðheitur og drykkfelldur en ótrúlega næmur og jafnvel viðkvæmur. En hann var líka klár, og ekki síst í því að markaðssetja sjálfan sig, enda var hann fyrsta ljóðasúperstjarna okkar Íslendinga, sem allir tengdu við og lásu, allt frá vinnukonum til stórhöfðingja. Hann var langt frá því að vera fullkominn, og þess vegna getur maður ekki annað en tengt við ljóðin hans.“
Ævintýri sem stenst tímans tönn
Nú er þessi sýning sett upp í tilefni af afmæli LA – en áleitin spurning er: Stenst Gullna hliðið tímans tönn?
“Ég var fyrirfram ekki alveg viss um það þegar við hófum vinnuna sýninguna en sýn leikstjórans hefur rosalega mikið með það að gera hvernig til tekst. Egill hefur náð að kafa bak við textann, hann hjálpaði okkur að sía hið úrelta út og ná í það sem er. Að mínu mati á þessi leikgerð ekki bara erindi til nútímans heldur á hún erindi til mannsins, alltaf. Sumir kaflanna í handritinu fannst mér hundleiðinlegir þegar ég las þá fyrst en það er magnað þegar maður kemst handan við textann og finnur hvernig hægt er að gæða þetta verk nýju lífi.“
Gullna hliðið er sem sagt ekki bara kómískt verk eins og það verður sett núna upp á afmælisári LA?
„Nei, hreint ekki, það var mjög mikið unnið í því á fyrstu metrunum að ná burt kómísku tilfinningunni sem við höfðum flest af verkinu eftir fyrri uppfærslur. Ég meina: Kerling og leiðindakarlfauskur staulast um með einhvern poka! Býður það upp á eitthvað annað en kómík? Já. Leikstjórinn einsetti sér að setja verkið í dýpra ljós og í fyrsta rennslinu var nánast búið að hreinsa alla kómík burt. En ofan á þann grunn var hægt að nota fleiri liti og þar á meðal kómíkina.“
Er sýningin fyrir alla?
„Þetta er fjölskyldusýning, þetta er ævintýri, karakterarnir eru líflegir, skemmtilegir og óvæntir. Ævintýrið er í eðli sínu fjölskylduvænt og tónlistin ýtir undir það element. Við förum inn í ýmsar víddir, þú veist ekki alveg í hvaða heimi þú ert, veist ekkert hvað er að fara að gerast, alltaf er einhver ógn nærri. Ég geri ráð fyrir að einhverjir verði hræddir en galdurinn til að sýningin höfði til fólks á öllum aldri er að finna inntakið í ævintýrinu og þessu mannlega til jafns.“
Viðtal Björn Þorláksson
Myndir Völundur Jónsson
