Ásbjörn Björgvinsson fann ástina sína fyrir nokkrum árum, hana Hildi Guðnadóttur. Þau prófuðu fjarbúð í nokkur ár en nú hefur Hildur tekið bónorði ferðamálafrömuðarins og Ásbjörn er fluttur suður. Stefnt er að brúðkaupi næsta ár.
Ásbjörn Björgvinsson hefur yfirgefið Norðurland og er fluttur suður á höfuðborgarsvæðið þar sem hans meginstörf felast í formennsku fyrir Ferðamálasamtök Íslands. Ástin laðaði Ásbjörn suður en hann hafði varið 15 árum samfleytt á Norðurlandi, ellefu árum á Húsavík þar sem hann átti þátt í uppbyggingu Hvalaminjasafnsins auk þess sem hann sinnti bæjarstjórnarstörfum svo nokkuð sé nefnt og svo fjórum árum á Akureyri þar sem hann sinnti forystustörfum í ferðamálafræðum.
Ásbjörn, ef við byrjum á akureyrska þyrlufluginu sem verið hefur í fréttum undanfarið. Er um frábæra viðbót í ferðaþjónustu að ræða eða er ástæða til að setja stórt spurningamerki við hávaðamengun og röskun svona flugs á kyrrð og friði t.d. gangandi ferðamanna sem vilja njóta hálendis Íslands í friði?
Ég held að þetta þyrluflug sé eins og svo margt annað í ferðaþjónustunni, óundirbúið og órætt. Menn bara gera það sem þeim dettur í hug, gleyma að ferðaþjónustan er alvöru atvinnugrein með miklar skyldur og tækifæri en glímir líka við vaxtarverki með stórfjölgun erlendra ferðamanna hingað síðari ár. Eitt vandamálið er að reglur eru óljósar. Á sínum tíma fannst mér bratt hjá Dalvíkurbyggð að gera einkaleyfissamning við Jökul Bergmann á Tröllaskaganum, enda þurfum við alltaf að horfa á allar auðlindir landsins með sjálfbæra nýtingu að leiðarljósi. Svo kom á daginn að þyrlan truflaði sumt fólk vegna hávaðamengunar. Hávaði er mengun með sama hætti og háspennulínur skapa sjónmengun. Þegar ferðaþjónustan er orðin eins stór atvinnugrein og raun ber vitni og þyrlum fjölgar á Norðurlandi sem og annars staðar á landinu verður minna um hinn náttúrulega frið sem við á Norðurlandi börðumst svo mikið fyrir að kynna. KYRRÐ, TÖFRAR og ORKA voru lykilorðin þrjú í stefnumótun til lengri tíma litið. Hvernig rímar þyrluflug við KYRRÐ? Ég er á þeirri skoðun að þarna sé hoppað af stað, meira af kappi en forsjá. Þarna býðst tækifæri sem erlendir ferðamenn eru tilbúnir að borga fyrir en í heildarstefnunni verðum við að ætla okkur af. Ég stóð fyrir því í bæjarstjórn á Húsavík á sínum tíma að gera athugasemdir við hvort við ætluðum endalaust að heimila umferð skipa og báta um Skjálfanda, hvort slíkt myndi ekki raska ró hvalsins. Ég man líka að einu sinni flaug herflugvél yfir Skjálfanda og skapaði mikla truflun og óánægju hjá hvalveiðiskoðunarferðamönnum um borð. Sömu spurningar kvikna um göngufólk í Jökulsárgljúfrum. Stærsta upplifunin þar er að vera einn í kyrrðinni í stórbrotinni náttúru en ef þar fara þyrlur um nokkrum sinnum á dag hlýtur óneitanlega að skapast truflun.
Á þá að banna þyrluflug við vinsælar og viðkvæmar náttúruperlur eða setja a.m.k. einhverjar skorður?
Best væri að vinna svona mál með tillitssemi allra aðila að leiðarljósi en það kæmi til greina að setja slíkar skorður að banna þyrluflug nálægt viðkvæmum stöðum nema þá e.t.v. að næturlagi eða eldsnemma að morgni. Þá er mun færra ferðafólk á ferð en ella og hávaðaröskunin yrði því minni. Ég hef heyrt í fólki sem finnst ágangur af þyrlum yfir Gullfoss og Geysis-svæðinu, að þar hafi skapast ónæði sem ekki verði við unað. Það eru mörg fordæmi fyrir því í útlöndum að svona flug sé bannað nema á ákveðnum tíma. Við setjum reglur um að umferð um varplönd sé bönnuð á varptímanum. Má þá kannski með sama hætti banna þyrluflug þegar flestir ferðamenn eru hjá okkur? Það er góð spurning.
Ræðum ögn sérstaklega þyrluflugin þar sem þyrlan lendir uppi á kolli Kerlingar, Drottningar Tröllaskagans, eins og hún er oft kölluð. Má gera því skóna að þegar gönguhópur hefur eytt heilum degi í að paufast þarna upp að það kunni að rýra þeirra upplifun verulega að sjá þyrlu lenda á toppnum fyrir framan hópinn með miklum látum?
Það má setja spurningamerki við að lenda þyrlu á Kerlingu nema undir ákveðnum skilyrðum. Í víðu samhengi þekkjum við líka umræðuna um boð og bönn á öðrum vélknúnum ökutækjum uppi á hálendi landsins. Þessi mál þarf að skoða og reyna að ná samkomulagi. Ég er hlynntur því að menn finni nýja tekju- og afþreyingarmöguleika en þyrluflug nálægt fuglabjörgum getur verið skaðlegt svo enn eitt dæmi sé nefnt. Hér þarf að fara varlega. Ferðaþjónustan er alltaf að reyna að setja sér lög og reglur um eitt og annað en verkefnin eru ærin. Nú eru vinnuhópar að sinna öryggismálum og í augnablikinu erum við ofboðslega upptekin af að ræða gjaldtökumál. Það hefur skapast pirringur hjá eigendum jeppa þegar setja á takmarkanir á umferð á hálendinu sem bitnar á þeim hópi. Jeppamenn hafa risið upp á afturlappirnar þannig að það eru ýmis og ólík sjónarmið á lofti. Ég veit vel að það er ekki vinsælt að setja skorður og banna atvinnustafrsemi hér á landi en allt verður að ráðast af sjálfbærri nýtingu. Ef ein og ein þyrla rústar upplifun margra getum við ekki sagt að þyrluflug sé sjálfbært.
Ertu hrifinn af hugmyndinni um uppbyggðan veg norðan Vatnajökulls?
Nei, ég er ekki hrifinn af hugmyndinni um uppbyggða veginn norðan Vatnajökuls, þessar áætlanir gætu rústað ferðamannastraumi þarna, menn eru farnir að seilast ansi langt þarna, náttúran er of mikilvæg til að missa hana í vanhugsaðar aðgerðir.
Þú minntist á gjaldtöku á ferðamannastöðum og sumir bera því við að annað hvort sé að loka eða rukka. Nú má sjá fyrir sér erlenda ferðamenn sem hafa sérstaklega áformað að sjá einhver sérstök náttúrufyrirbrigði hér á landi, fljúga til landsins en koma svo að náttúruperlunni lokaðri samanber umdeildar aðgerðir Reykhlíðunga t.d. í Gjástykki. Hver er þín sýn á þessi mál?
Þetta er það versta sem ég sé fyrir mér að geti gerst fyrir greinina, að einstakir landeigendur ætli sjálfir að ráða opnun eða lokun eða gjaldtöku hér eða þar, það er hrikaleg framtíðarsýn ef hér munu spretta upp sölubásar út um allt í íslenskri náttúru. Mér myndi hugnast miklu betra að byggja upp meiri þjónustu, ekki síst salernisaðstöðu. Rukka inn á svæði sem sannarlega bjóða upp á þjónustu. Að rukka inn á svæði þar sem ekki er boðið upp á neina þjónustu er afleitt afspurnar.
Hvað myndi það kosta íslenskt samfélag að byggja upp innviðina þannig í ferðaþjónustunni innanlands að fólk gæti alls staðar komist á salerni í grennd við náttúruperlur auk þess sem tryggt yrði að ekki yrði ágangur á náttúruna vegna umferðar ferðamanna?
Það er nú held ég ekki kominn heildarkostnaður á það en við erum að tala um smáaura miðað við heildarhagsmuni greinarinnar. Það er svo merkilegt með það að ferðaþjónustan hefur aðeins úr að spila 0,5% af öllu fé sem rennur til rannsókna á Íslandi. Samt velti ferðaþjónustan á síðasta ári 175 milljörðum í gjaldeyrisöflun. Ferðaþjónusta er önnur stærsta gjaldeyristekjulind landsins og mun jafnvel fara fram úr sjávarútveginum þetta árið.
Hvað segir það um mikilvægi hennar?
Ef ferðaþjónustan fer fram úr sjávarútveginum má vel kalla hana mikilvægustu grein Íslands. En þrátt fyrir það er greinin stjórnsýslulega algjör afgangsstærð. Að 39 manns skuli starfa að skógrækt á Mógilsá en aðeins þrír hjá Rannsóknarmiðstöð ferðamála við Háskólann á Akureyri sýnir vel hvað vægi okkar er lélegt. Ég hef spurt mig hvort þessari grein okkar sé meðvitað haldið til hliðar hér á landi? Ferðaþjónustan er bara einhver hluti af atvinnuvegaráðuneytinu en við þurfum sérstök ráðuneyti um iðnað, landbúnað og sjávarútveg.
Ef rétt er að greininni sé haldið meðvitað til hliðar, eins og þú spyrð, hvað í ósköpunum gæti skýrt það?
Það sem gæti skýrt það er að greinin hefur löngum verið sjálfri sér verst, við höfum verið heimóttarleg í hugsun og rifist um smáaura í stað þess að taka höndum saman með heildarávinninginn að leiðarljósi. Menn tala um styrki og stuðning við hitt og þetta í greininni en ég held við ættum frekar að tala um fjárfestingar. Þær eru aðeins lítið brot af því sem við fáum fyrir þær.
Svo við tökum annan vinkil á peningamálunum. Svört atvinnustarfsemi er sögð þrífast í verulegum mæli innan ferðaþjónustunnar. Telurðu það sannað?
Jájá, þar birtist þessi venjulega íslenska „sjálfsbjargarviðleitni“ svokölluð að ef þú getur svindlað þá gerirðu það. Mentalítetið hjá þjóðinni er eins og það er. Ef einhver getur sleppt því að borga skatta til samfélagsins þá reynir hann það. Það hefur mikið verið fókuserað á þetta vandamál innan greinarinnar og sérstaklega bent á að skattsvik líðist í gistingu, að fólk leigi út herbergi og annað án þess að það komi fram, það er kallað sjálfsbjargarviðleitni. En ég myndi ekki vilja vera sá sem lenti svo í stórslysi með ferðamenn án þess að vera með leyfi fyrir sinni þjónustu og greiða af henni.
Hefur slíkt tilvik komið upp?
Nei en það er bara tímaspursmál hvenær slíkt gerist.
Fólk innan greinarinnar segir sjálft að skattsvik og svört vinna sé vaxandi vandamál eftir Hrun. Ertu þeirrar skoðunar sjálfur?
Við höfum orðið meira vör við þetta síðari ár en áður, já. Úttektir ferðaþjónustuaðila sýna sem dæmi að nokkur hundruð aðila á höfuðborgarsvæðinu og nokkur hundruð aðila úti á landi sömuleiðis gefa ekki upp sínar tekjur af gistiþjónustu. Þetta er mjög bagalegt og skekkir samkeppnisstöðu.
Örfá orð um vaskinn á gistingu – hve hár á hann að vera?
Samkeppnislönd okkar vilja hafa 7% á gistingu og ég held að það sé æskilegt að hafa samræmi í þeirri skattheimtu milli samkeppnishalda. Það versta í þessu máli öllu er hringlandahátturinn. Það er ekki einfalt að skipuleggja starfsemi kannski tvö ár fram í tímann en svo kemur lagabreyting sem ætlað er að ganga í gegn nánast strax. En ég tel þó að Ísland eigi að vera dýrt land, við erum svo sérstök og einstök á heimsvísu að við eigum kinnroðalaust að vera dýr en þá verður líka að hafa þjónustuna í góðu lagi. Ég segi: Gott orðspor berst víða en illt orðspor fer út um allt. Ég vil ekki fá milljarð af ferðamönnum, ég vil frekar fá fólk til að dvelja nóttinni lengur og njóta þess sem það sér, það er miklu hagstæðari verðmætasköpun að lengja dvöl hvers ferðamanns sem kemur hingað en að moka inn endalausum fjölda. Þess vegna er ágætt að láta hlutina kosta það sem þeir kosta, við erum þess virði að vera dýrt land ef við höldum okkur á persónulegum nótum, gerum hlutina vel og lítum alls ekki á ferðaþjónustuna sem iðnað.
Að lokum: Norðurland lenti nýverið í 3ja sæti hjá Loneley Planet sem áhugaverðasta svæði heims – hvað skýrir þann árangur að þínu mati?
Ætli svarið sé ekki í örfáum orðum að sá árangur náðist af því að Norðlendingar hafa gert sína hluti vel. Hin einstaka náttúra dugar ekki ein og sér til. Það þarf líka mat úr héraði, jákvætt viðhorf, bjóða fólk velkomið og þakka því fyrir. Þetta kunna Norðlendingar vel og þess vegna er hér mikil tækifæri fyrir persónulega þjónustu.
