Ég er ein þeirra sem reyri börnin niður í nákvæmlega rétta tegund barnabílstóla fyrir ökuferð, set þau í björgunarvesti fyrir bátsferð og reiðhjólahjálm á kollinn fyrir hjólaferð. Krem eru ekki með parabenum, það er öryggisnet á trampólíninu, þau eru sprautuð við barnaveikjum, fara reglulega í læknisskoðanir og þroskapróf og fram eftir aldri voru þau beisluð niður í allt mögulegt og ómögulegt. Á veturna fara þau ekki út úr húsi án þess að vera dúðuð í flíkur fóðraðar með efnum sem ég kann ekki að bera fram og þegar þau hafa aldur til að fara ein út úr húsi hef ég stöðugt áhyggjur af því að þau; verði fyrir bíl, detti ofan af einhverju háu, detti ofan í eitthvað djúpt, villist, verði kalt, verði blaut í fæturna, verði leið, verði hrædd – svo ekki sé talað um að þau verði á vegi einhverra fullorðinna með eitthvað misjafnt í huga. Og ég er bara ósköp venjulegt foreldri!
Nú er það inngreypt í vitund flestra foreldra að vilja vernda börnin sín fyrir hættum; við viljum að þau komist heilu og höldnu út í lífið (og jafnvel þá hættum við ekki að hafa áhyggjur – en felum þær kannski betur). Flest viljum við líka að þau verði sjálfstæðir einstaklingar með góða sjálfsmynd, örugg og á sama tíma frjáls í hugsun og hegðun. Að þau hugsi í lausnum fremur en að setjast með hendur í skaut þegar á móti blæs. Að þau gleðjist yfir afrekum sínum.
Fyrir nokkrum árum sá ég bandarískan fréttaskýringaþátt sem reifaði tengt málefni; hvernig ofurskipulagning á tíma barna og þeirri aukaverkun að þau eru að mestu hætt að leika sér „óskipulega” olli ugg hjá stórfyrirtækjum – framtíðar vinnuveitendum þeirra. Vísbendingar voru um að barna- og fjölskyldumenning hefði þróast á þá leið að varla mætti lengur sjá leiðtogaefni, frumkvöðla eða yfir höfuð fólk sem væri fært um annað en að vinna í hópi og fara eftir fyrirmælum. Ágætis eiginleikar í og með, en afleitt einkenni á heilli kynslóð – sérstaklega í heimi margbreytileikans. Styttra er síðan bandarísk móðir olli fjaðrafoki þegar hún skildi níu ára son sinn eftir í stórverslun með kort af miða í neðanjarðarlestina og pening í tíkallasíma. Flestir vildu meina að konan hefði lagt líf sonarins í hættu – mesta mildi var að hann hefði yfirhöfuð skilað sér heim. En það gerði hann – bólginn af stolti yfir afrekinu. Drengurinn hafði væntanlega ekki aðeins kynnst eigin takmörkunum og getu, heldur einnig því að heimurinn er að langmestu leyti samsettur úr góðu fólki. Einmitt þetta benti annar greinarhöfundur á – fólk er gott! Hún þjálfaði barnið sitt markvisst í því að biðja ókunnuga um aðstoð úti á götum stórborgar. Með þessu vildi foreldrið efla traust barnsins gagnvart öðru fólki og efla félagslegt innsæi þess. Sjálfsagt má ganga of langt í þeim aðferðum sem þessir greinahöfundar beita – en þær vekja þó engu að síður upp ýmsar spurningar. Getur verið að við höfum gengið of langt og séum að passa börnin okkar of vel? Erum við að ala þau upp í ótta við hið óþekkta, skapa þeim vantraust á mannkyninu? Munu þau aðeins geta fylgt fyrirmælum í stað þess að meta aðstæður sjálf og sýna andóf þegar þeim finnst það viðeigandi? Er kominn tími til að slaka aðeins á og leyfa börnunum að horfast í augu við hætturnar? Þurfum við að vera duglegri að greina á milli raunverulegrar hættu og óþæginda? (Að hjóla nálægt kletti=hættulegt. Að ganga berfætt í snjónum=óþægilegt). Kannski ekki að því marki að börn týni lífinu eða útlimum en höfum við (með það fyrir augum að gefa þeim byr undir báða vængi) kannski klippt af þeim flugfjaðrirnar?
Þegar ég var lítil var áhersla á hreinlæti yfirgengileg; allt skyldi skrúbbað í hólf og gólf, sótthreinsað og þvegið, straujað og soðið í nafni sóttvarna. Það mátti sjá hvaða börn voru elskuð því þau voru hrein! Síðar hefur komið í ljós að smá skítur eflir ónæmiskerfið. Í dag ölum við upp „keyrðu kynslóðina”. Það má sjá hvaða börn eru elskuð, því þau eru óluð niður með hjálm á hausnum, leika sér í lokuðum görðum og tala ekki við ókunnuga!
Arndís Bergsdóttir
